TDB-DST signs agreement with Manastu Space for ₹116 crore RDI support for green propulsion technologyTDB-DST आणि मनास्तू स्पेस दरम्यान ₹116 कोटींचा हरित प्रणोदन तंत्रज्ञान करार

Contextसंदर्भ

Under the Research, Development and Innovation (RDI) funding, TDB has sanctioned this financial assistance to take the satellite green propulsion system from TRL-6 to TRL-9 and strengthen indigenous capabilities in the space sector.संशोधन विकास आणि नवोपक्रम (RDI) निधीअंतर्गत TDB ने उपग्रह हरित प्रणोदन प्रणाली TRL-6 वरून TRL-9 पर्यंत नेण्यासाठी आणि अवकाश क्षेत्रातील स्वदेशी क्षमता बळकट करण्यासाठी हे अर्थसहाय्य मंजूर केले आहे.

Syllabus linkअभ्यासक्रमात कुठे?

Prelimsपूर्व परीक्षा

General Science and Science & Technology: Recent developments in the space sector and indigenous technology.सामान्य विज्ञान आणि विज्ञान-तंत्रज्ञान: अवकाश क्षेत्रातील नवीन घडामोडी व स्वदेशी तंत्रज्ञान

Mainsमुख्य परीक्षा

GS-3: Science and Technology - Achievements of Indians in science & technology; indigenization of technology and the 'Deep Tech' sector.GS-3: विज्ञान आणि तंत्रज्ञान - उपग्रह आणि अवकाश तंत्रज्ञानातील भारताची प्रगती, तंत्रज्ञानाचे स्वदेशीकरण आणि 'डीप टेक' क्षेत्र

Backgroundपार्श्वभूमी

The Technology Development Board (TDB) is a body functioning under the Department of Science and Technology (DST) that provides financial assistance for the commercialization of indigenous technologies. Propellants used in traditional space missions are toxic and environmentally harmful, making hydrogen peroxide-based green propulsion technology a safe and cost-effective alternative.तंत्रज्ञान विकास मंडळ (TDB) ही विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागाअंतर्गत (DST) काम करणारी संस्था असून स्वदेशी तंत्रज्ञानाच्या व्यापारीकरणासाठी आर्थिक मदत पुरवते. पारंपरिक अवकाश मोहिमांमध्ये वापरली जाणारी प्रणोदके (propellants) विषारी आणि पर्यावरणदृष्ट्या घातक असतात, त्यामुळे हायड्रोजन पेरॉक्सॉइड आधारित हरित प्रणोदन तंत्रज्ञान सुरक्षित आणि किफायतशीर पर्याय मानला जातो.

Key points for prelimsपूर्व परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे

• TDB (DST) signed a financial agreement of Rs 116 crore with Navi Mumbai-based Manastu Space Technologies.TDB (DST) ने नवी मुंबईतील मनास्तू स्पेस टेक्नॉलॉजीज सोबत ₹116 कोटींच्या आर्थिक करारावर स्वाक्षरी केली.
• The total cost of this project is Rs 277.63 crore, and the funding will be provided in the form of Optionally Convertible Debt (OCD).या प्रकल्पाचा एकूण खर्च ₹277.63 कोटी असून निधी ऐच्छिक रुपांतरणीय कर्ज (Optionally Convertible Debt - OCD) स्वरूपात दिला जाईल.
• This green propulsion technology is based on Hydrogen Peroxide and is suitable for the 5 mN to 300 N thrust class.हे हरित प्रणोदन तंत्रज्ञान हायड्रोजन पेरॉक्सॉइड (Hydrogen Peroxide) वर आधारित असून 5 mN ते 300 N थ्रस्ट वर्गासाठी उपयुक्त आहे.
• The main objective of this project is to advance this technology from TRL-6 to TRL-9 (Technology Readiness Level).या प्रकल्पाचे मुख्य उद्दिष्ट हे तंत्रज्ञान TRL-6 वरून TRL-9 (Technology Readiness Level) पर्यंत प्रगत करणे हे आहे.
• This project falls under the 'Space Technology' sub-sector within the 'Deep Tech' domain.हा प्रकल्प 'डीप टेक' (Deep Tech) क्षेत्रातील 'स्पेस टेक' (Space Technology) या उप-क्षेत्रांतर्गत येतो.

Mains angleमुख्य परीक्षेसाठी

1. Need for safe green propellants to avoid the toxicity and hazardous environmental impacts of traditional propellants.पारंपरिक प्रणोदकांचे विषारीपण आणि पर्यावरणावरील घातक परिणाम टाळण्यासाठी सुरक्षित हरित प्रणोदकाची आवश्यकता.
2. Hydrogen peroxide-based propulsion system enables enhanced mission safety, efficiency, and cost savings.हायड्रोजन पेरॉक्सॉइड आधारित प्रणोदन प्रणालीमुळे मोहिमांची सुरक्षा, कार्यक्षमता आणि आर्थिक बचत साधणे शक्य.
3. Developing the technology from TRL-6 to TRL-9 to make it ready for commercial use.TRL-6 ते TRL-9 पर्यंत तंत्रज्ञानाचा विकास करून ते व्यावसायिक वापरायोग्य बनवणे.
4. Reducing dependence on foreign technology to boost indigenous capabilities under 'Atmanirbhar Bharat' and the 'Deep Tech' sector.परकीय तंत्रज्ञानावरील अवलंबित्व कमी करून 'आत्मनिर्भर भारत' आणि 'डीप टेक' क्षेत्रातील स्वदेशी क्षमता वाढवणे.

Key termsमहत्त्वाचे शब्द

हरित प्रणोदन प्रणाली · Green Propulsion System

A satellite or rocket propulsion system that causes less environmental damage and uses non-toxic propellants.पर्यावरणास कमी हानी पोहोचवणारी आणि बिगर-विषारी प्रणोदक (Propellant) वापरणारी उपग्रह किंवा रॉकेटची चालन यंत्रणा.

तंत्रज्ञान सिद्धता पातळी · Technology Readiness Level (TRL)

A standardized scale from 1 to 9 measuring the level of technology development and its readiness for practical application.एखाद्या तंत्रज्ञानाच्या विकासाची आणि प्रत्यक्ष वापरासाठीच्या सज्जतेची पातळी मोजणारा 1 ते 9 मधील मानकीकृत स्केल.

ऐच्छिक रुपांतरणीय कर्ज · Optionally Convertible Debt (OCD)

A type of debt that gives the option to convert into company shares or be repaid in cash in the future.असे कर्ज ज्याचे भविष्यात कंपनीच्या समभागांमध्ये (Shares) रूपांतर करण्याचा किंवा रोखीने परत करण्याचा पर्याय असतो.